جنگ یکی از تلخترین واقعیتهای بشری است. اثرات آن تنها به مرزهای سیاسی و اقتصادی محدود نمیشود، بلکه بهطور جدی روح و روان انسانها بهویژه کودکان را تحتتأثیر قرار میدهد. در چنین شرایطی، نحوه برخورد با کودکان اهمیت ویژهای دارد و آگاهی والدین و مراقبان میتواند از بروز آسیبهای عاطفی و روانی جلوگیری کند.
چگونگی برخورد با کودکان در شرایط بحرانی
برای کمک به کودکان در شرایط جنگ و بحران، رعایت سه اصل مهم ضروری است:
نگاه کردن، گوش دادن، و تعامل مناسب.
نگاه کردن
کودکانی که دچار پریشانی و واکنشهای شدید هستند، نیاز به ارتباط چشمی درست دارند. هنگام صحبت با کودک:
- همسطح چشم او بنشینید.
- نگاه از بالا به پایین نداشته باشید.
- با نگاه آرام و مطمئن با او ارتباط برقرار کنید.
گوش دادن
گوش دادن مؤثر به کودک به او احساس امنیت و آرامش میدهد.
- اجازه دهید کودک آزادانه حرف بزند.
- قطع نکنید و احساسات او را جدی بگیرید.
- شنونده فعال باشید.
تعامل مناسب
برای ایجاد ارتباط سالم:
- از زبان بدن مناسب استفاده کنید.
- حالات چهره آرام، تماس چشمی و طرز نشستن ملایم داشته باشید.
- به کودک نشان دهید که در کنار او هستید.
واکنشهای احتمالی کودکان در بحران
واکنش کودکان متفاوت است. برخی با گذشت زمان و حمایت محیطی بهبود مییابند، اما برخی کودکان با واکنشهای شدیدتر ممکن است نیاز به کمک تخصصی داشته باشند.
نشانههای شایع:
- لرزش دستها، دردهای بدنی، خستگی شدید
- کاهش اشتها
- کابوسهای شبانه
- غم و افسردگی
- اضطراب و ترس
- انزوا و گوشهگیری
- بیانگیزگی برای انجام کارهای روزمره
- صحبت مکرر درباره حادثه
در چنین مواقعی لازم است:
- ذهن کودک را به تدریج منحرف کنید
- از بزرگ جلوه دادن حادثه بپرهیزید
- با آرامش و صبوری به او قوت قلب دهید
روشهای کاهش اضطراب کودکان در بحبوحه جنگ
- آرامش خود را حفظ کنید. کودکان به شدت تحتتأثیر واکنش بزرگسالان هستند.
- روالهای روزمره را حفظ کنید یا برنامههای جدید اما پایدار ایجاد کنید.
- کودکان را در معرض اخبار بد قرار ندهید و خودتان در ساعت مشخص اخبار را دنبال کنید.
- امکان بازی با همسالان را فراهم کنید؛ پرت کردن حواس کودک بسیار کمککننده است.
- تمرینهای تنفسی ساده مثل «بو کردن گل و فوت کردن شمع» را انجام دهید.
- اجازه دهید کودک احساساتش را بیان کند. شنونده خوبی باشید.
- درباره نگرانیهای خود در حضور کودک صحبت نکنید.
- علائم آسیب روانی را پیگیری کنید. کودکانی که شاهد صحنههای مرگ یا جراحت بودهاند نیازمند توجه ویژهاند.
- احساس امنیت ایجاد کنید. کودک را بغل کنید، به او لبخند بزنید یا پشتش را آرام بزنید.
- به خودتان نیز رسیدگی کنید. سلامت والدین بهطور مستقیم بر سلامت روان کودک اثر دارد.
