نگاهی به احساسات پنهان پشت رفتارهای دشوار کودکان
گاهی والدین با رفتارهایی از کودک خود روبه‌رو می‌شوند که برایشان خسته‌کننده و نگران‌کننده است؛ رفتارهایی مانند لجبازی، گریه‌های طولانی، پرخاشگری، بی‌توجهی به حرف والدین یا بهانه‌گیری‌های مکرر.
در چنین شرایطی ممکن است این سؤال در ذهن والدین شکل بگیرد: «چرا فرزند من این‌قدر بدرفتاری می‌کند؟»
اما آیا همیشه رفتار نامناسب کودک به معنای لجبازی یا بی‌ادبی اوست؟
واقعیت این است که کودکان، به‌ویژه در سال‌های اولیه زندگی، هنوز مهارت کافی برای شناخت، بیان و مدیریت احساسات خود را ندارند. گاهی آنچه ما به عنوان بدرفتاری می‌بینیم، در واقع راهی است که کودک برای بیان احساسات یا نیازهای خود انتخاب کرده است.
رفتار کودک همیشه آن چیزی نیست که به نظر می‌رسد
کودکی که اسباب‌بازی خود را به سمت دیگری پرت می‌کند، ممکن است نتواند احساس خشم یا ناکامی خود را به شکل مناسبی بیان کند.
کودکی که مدام بهانه می‌گیرد، شاید به توجه و ارتباط بیشتری نیاز داشته باشد.
کودکی که از انجام تکالیف خود سر باز می‌زند، ممکن است خسته، مضطرب یا نگران شکست خوردن باشد.
البته این به معنای آن نیست که هر رفتار نامناسبی را باید پذیرفت یا برای آن محدودیتی تعیین نکرد. بلکه لازم است والدین در کنار توجه به رفتار کودک، به علت و احساسات احتمالی پشت آن نیز توجه کنند.
چرا کودکان رفتارهای دشوار نشان می‌دهند؟
دلایل مختلفی می‌توانند در بروز رفتارهای دشوار کودکان نقش داشته باشند:
۱. ناتوانی در بیان احساسات
کودکان گاهی نمی‌دانند چگونه احساس خشم، ناراحتی، ترس یا ناامیدی خود را بیان کنند. به همین دلیل ممکن است احساساتشان را با گریه، فریاد یا پرخاشگری نشان دهند.
۲. نیاز به توجه و ارتباط عاطفی
گاهی کودک برای دریافت توجه والدین، رفتارهایی انجام می‌دهد که حتی ممکن است مورد سرزنش قرار بگیرد. برای بعضی کودکان، توجه منفی نیز از بی‌توجهی بهتر به نظر می‌رسد.
۳. خستگی و فشار روانی
کمبود خواب، تغییر محیط، اختلافات خانوادگی، فشارهای مدرسه و تجربه‌های ناخوشایند می‌توانند بر رفتار کودک تأثیر بگذارند.
۴. نداشتن مهارت حل مسئله
کودک ممکن است در مواجهه با اختلاف یا ناکامی، راه‌حل مناسبی بلد نباشد و به جای گفت‌وگو، از رفتارهای نامناسب استفاده کند.
والدین چگونه می‌توانند رفتار کودک را بهتر مدیریت کنند؟
برای کمک به کودک، لازم نیست همیشه از تنبیه یا تهدید استفاده کنیم. گاهی تغییر شیوه برخورد والدین می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر رفتار کودک داشته باشد.
ابتدا آرامش خود را حفظ کنید
وقتی کودک عصبانی است، فریاد زدن و تهدید کردن معمولاً شرایط را دشوارتر می‌کند. بهتر است والدین ابتدا آرامش خود را حفظ کنند و پس از آرام شدن کودک، درباره رفتار او صحبت کنند.
۲. احساس کودک را بشناسید
به جای گفتن «بس کن، این‌قدر گریه نکن»، می‌توان گفت:
«می‌فهمم که خیلی ناراحتی. بیا با هم ببینیم چه اتفاقی افتاده.»
این جمله به کودک کمک می‌کند احساس کند دیده و درک شده است.
۳. رفتار نامناسب را با آرامش محدود کنید
درک احساسات کودک به معنای پذیرفتن هر رفتاری نیست.
برای مثال، اگر کودک عصبانی است و دیگری را می‌زند، می‌توان گفت:
«می‌فهمم عصبانی هستی، اما اجازه نمی‌دهم کسی را بزنی. بیا راه دیگری برای گفتن ناراحتی‌ات پیدا کنیم.»
۴. رفتارهای مثبت را ببینید
گاهی والدین بیشتر زمانی به کودک توجه می‌کنند که رفتار نامناسبی انجام داده است.
در حالی که توجه به رفتارهای مثبت، مانند همکاری، صبر کردن، درخواست محترمانه یا کنترل خشم، می‌تواند به تقویت این رفتارها کمک کند.
۵. به کودک فرصت انتخاب بدهید
به جای دستورهای مکرر، گاهی دو انتخاب مناسب در اختیار کودک قرار دهید.
مثلاً:
«دوست داری اول تکالیفت را انجام بدهی یا بعد از خوردن میان‌وعده؟»
این کار به کودک کمک می‌کند احساس استقلال بیشتری داشته باشد و مسئولیت‌پذیری را تمرین کند.
چه زمانی باید از روان‌شناس کودک کمک بگیریم؟
اگر رفتارهای دشوار کودک شدید، مداوم یا مختل‌کننده زندگی روزمره او شده‌اند، بهتر است از روان‌شناس کودک کمک بگیرید.
برای مثال، اگر پرخاشگری کودک به روابط خانوادگی و دوستانه او آسیب می‌زند، اضطراب زیادی دارد، در مدرسه با مشکلات جدی روبه‌روست یا رفتارهایش با وجود تلاش‌های والدین تغییر نمی‌کند، بررسی تخصصی می‌تواند به شناخت بهتر علت و انتخاب روش مناسب کمک کند
بنابراین کودکان همیشه نمی‌توانند آنچه را در درون خود تجربه می‌کنند، با کلمات بیان کنند. گاهی رفتار آنها پیامی است که هنوز راه مناسبی برای گفتنش پیدا نکرده‌اند.
به جای اینکه تنها بپرسیم:
«چرا این کودک بدرفتاری می‌کند؟»
شاید بهتر باشد از خود بپرسیم:
«این کودک با رفتار خود چه چیزی را می‌خواهد به من بگوید؟»
درک احساسات کودک، به معنای نادیده گرفتن رفتار نامناسب نیست؛ بلکه به ما کمک می‌کند در کنار تعیین حد و مرز، راهی مؤثرتر برای آموزش و حمایت از او پیدا کنیم.
کودکی که احساس کند دیده می‌شود، شنیده می‌شود و در عین حال حد و مرزهای روشنی دارد، فرصت بیشتری برای یادگیری رفتارهای سالم و سازنده خواهد داشت.
منابع علمی وآموزشی
- کازدین، آلن. راهنمای عملی درمان مشکلات رفتاری کودکان و نوجوانان (آموزش مدیریت والدین). نشر نوشته.
- گلدستاین، رابین؛ گالانت، جنت. کلیدهای تربیت و طرز برخورد با کودکان ۶ تا ۹ سال. نشر بزم قلم.
- سعادت، مهرناز. مشکلات رفتاری کودکان: راهنمای کاربردی برای والدین. نشر بوی کاغذ.
- مجله رشد. چیستی و چرایی پرخاشگری کودکان.
بدون دیدگاه