فوبیا زمانی است که شما در موقعیتهای خاص یا هنگام مواجهه با اشیاء خاص، ترس و اضطراب شدید یا حتی بیش از حد دارید. در حالی که فوبیاها میتوانند شامل همان چیزهایی باشند که ترسهای معمولی را شامل میشوند، اثرات فوبیا شدیدتر است. در شدیدترین موارد، افراد مبتلا به فوبیا زندگی خود را به شدت محدود میکنند تا از مواجهه با آنچه از آن میترسند، دوری کنند.
فوبیا چیست؟
فوبیا زمانی است که چیزی باعث احساس ترس یا اضطراب شدید در شما میشود، به طوری که به صورت مداوم و شدید زندگی شما را مختل میکند. فوبیا نوعی اختلال اضطرابی است و تقریباً برای همه آنها یک تشخیص وجود دارد و ان هم فوبیای خاص است.
وقتی در موقعیتی نیستید که مستقیماً فوبیای شما را درگیر کند، میتوانید تشخیص دهید که ترس بسیار شدیدتر از آن چیزی است که باید باشد. اما دانستن این موضوع، احساس شما را تغییر نمیدهد. اگر با چیزی روبرو شوید که فوبیای شما را تحریک میکند، ترس یا اضطراب شدیدی را احساس خواهید کرد.
چند نوع فوبیا وجود دارد؟
از آنجا که فوبیاها، از جمله احساس ترس یا اضطرابی که ایجاد میکنند، بر هر کسی تأثیر متفاوتی میگذارند، تعداد مشخصی از ترسها وجود ندارد. با این حال، متخصصان ترسها را به پنج دسته اصلی تقسیم میکنند:
- حیوانات. تمساح، سگ، مار.
- محیططبیعی.ارتفاع، طوفان، آب.
- خون،اقدامات پزشکی یا جراحات. سوزن، اشیاء تیز، درد.
- موقعیتها. رانندگی،پرواز، فضاهای بسته.
- سایر. کودکان، خفگی،دلقکها.
رایج ترین فوبیاها
برخی از رایج ترین فوبیاها بر اساس دسته بندی عبارتند از:
حیوانات
- آراکنوفوبیا(ترس از عنکبوت).
- سینوفوبیا(ترس از سگ).
- انتوموفوبیا(ترس از حشرات).
- اوفیدیوفوبیا(ترس از مارها).
محیط طبیعی
- آکروفوبیا(ترس از ارتفاع).
- آگورافوبیا(ترس از فضاهای عمومی).
- آکوافوبیا(ترس از آب).
- آستروفوبیا(ترس از رعد و برق).
خون، اقدامات پزشکی یا جراحات
- آلگوفوبیا(ترس از درد).
- دنتوفوبیا(ترس از دندانپزشکان).
- هموفوبیا(ترس از خون).
- تریپانوفوبیا(ترس از سوزن).
موقعیتها
- آئروفوبیا(ترس از پرواز).
- آماکسوفوبیا(ترس از رانندگی).
- کلستروفوبیا(ترس از فضاهای بسته).
- نیکتوفوبیا(ترس از تاریکی).
سایر
- کولروفوبیا(ترس از دلقکها).
- ایمتوفوبیا(ترس از استفراغ).
- پایروفوبیا(ترس از آتش).
- ترایپوفوبیا(ترس از خوشهها یا گروههای سوراخ).
علائم ونشانه ها
علائم فوبیا چیست؟
فوبیای خاص و آگورافوبیا علائم احتمالی یکسانی دارند اما میتوانند به روشها یا موقعیتهای مختلفی اتفاق بیفتند. فوبیا میتواند باعث شود هنگام مواجهه با شیء یا موقعیت ترسناک و/یا هنگام فکر کردن به آن، علائم جسمی، روانی و رفتاری را تجربه کنید.
علائم روانی اثراتی هستند که بر نحوه تفکر و احساس شما تأثیر میگذارند. این علائم عبارتند از:
ترس شدید یا طاقتفرسا.
وحشت یا احساس نیاز به فرار.
احساس اینکه در معرض خطر فوری هستید.
احساس قطع ارتباط با بدن خود (مسخ شخصیت) یا دنیای اطراف (مسخ واقعیت).
علائم جسمی اثراتی هستند که مستقیماً بر بدن شما تأثیر میگذارند. این علائم عبارتند از:
تغییرات ضربان قلب و فعالیت.
عرق کردن، احساس گرما یا لرز.
لرزش یا رعشه.
حالت تهوع، ناراحتی معده یا دل درد.
گرفتگی یا درد در قفسه سینه.
مشکل در تنفس یا احساس خفگی.
احساس سرگیجه یا سبکی سر.
غش.
رنگ پریدگی (خون از صورت جاری میشود).
تنگی دید (همچنین به عنوان دید تونلی شناخته میشود)
علائم رفتاری، روشهایی هستند که سبک زندگیتان، روتین یا عادات خود را تغییر میدهید (یا تغییر نمیدهید). این علائم عبارتند از:
برای جلوگیری از عوامل محرک، از روش اصلی دوری می کنید. مثال: اجتناب از مراقبتهای پزشکی یا دندانپزشکی منظم به دلیل ترس از سوزن، دندانپزشک و غیره.
تغییرعمدی زندگی برای جلوگیری از عوامل محرک. مثال: نقل مکان از یک منطقه ساحلی به دلیل ترس از طوفان.
اجتناب از تغییرات شدید در زندگی – به خصوص تغییرات مثبت – تا با عوامل محرک مواجه نشوید. مثال: اجتناب از خرید خانه یا قبول شغل در جایی که منظره رودخانه، دریاچه یا اقیانوس دارد به دلیل ترس از آب، شنا یا غرق شدن.
علائم فوبیا در کودکان
کودکان همچنین میتوانند دچار فوبیای خاص شوند و ممکن است علائم مختلفی از جمله موارد زیر را نشان دهند:
گریه کردن.
بی قراری یا طغیانهای عاطفی.
بیحرکت ماندن.
چسبیدن یا رها نکردن کسی که بااو احساس امنیت میکند.
چه چیزی باعث فوبیا میشود؟
فوبیا زمانی اتفاق میافتد که مغز شما ترس و اضطراب را به شدت افزایش میدهد. در شرایط عادی، این احساسات میتوانند محافظتکننده و مفید باشند. آنها روش مغز شما برای هشدار دادن به شما هستند که چیزی اشتباه است و ممکن است (یا در حال حاضر) در معرض خطر باشید. اما متخصصان به طور کامل نمیدانند که چرا این احساسات میتوانند به فوبیا تبدیل شوند. با این حال، عوامل و فرآیندهای متعددی ممکن است در ابتلا به فوبیا نقش داشته باشند. این عوامل عبارتند از:
تجربیات آسیبزا: این تجربیات میتوانند تجربیاتی باشند که برای شما اتفاق میافتند یا شما شاهد وقوع آنها برای شخص دیگری هستید.
ژنتیک: انواع خاصی از فوبیاها بیشتر در افرادی که خویشاوندی با آن نوع فوبیا دارند، رخ میدهند. انواعی که میزان ابتلا به آنها در اعضای خانواده بیشتر است، عبارتند از: فوبیای حیوانات، خون/روش پزشکی/جراحت و فوبیای موقعیتی.
انتقال اطلاعات: برخی از فوبیاها ممکن است به دلیل چیزهایی که در مورد آنها یاد میگیرید یا چیزهایی که مکرراً میبینید یا میشنوید، رخ دهند.
ترسهای آموخته شده: افراد میتوانند در مورد فوبیاها یا ترسهای دیگران یاد بگیرند و در نتیجه ممکن است دچار فوبیا شوند. این ممکن است عاملی باشد که چرا افرادی که والدین بیش از حد محافظتکننده دارند، بیشتر احتمال دارد فوبیای خاصی داشته باشند.
عوارض فوبیا چیست؟
فوبیا میتواند اثرات بلندمدتی بر سلامت روان و جسم شما داشته باشد، به خصوص هنگامی که مداوم با عوامل محرک مواجه میشوید یا اثرات بسیار شدیدی دارید. افراد مبتلا به فوبیای خاص و آگورافوبیا در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به برخی بیماریهای روانی هستند. در حالی که فوبیا ممکن است باعث این بیماریها نشود، فوبیا معمولاً قبل از سایر بیماریها شروع میشود و میتواند در بروز آنها نقش داشته باشد.
بیماریهای جسمی که معمولاً همراه با فوبیا رخ میدهند یا ممکن است به دلیل علائم فوبیا بدتر شوند عبارتند از:
بیماری قلبی.
بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD).
بیماری پارکینسون.
علائم تعادل و سرگیجه، که میتواند باعث زمین خوردن و آسیبهای مرتبط با زمین خوردن نیز شود.
اختلالات دژنراتیو مغز و علائم زوال عقل.
تشخیص و آزمایشها
فوبیاها چگونه تشخیص داده میشوند؟
معیارهای فوبیای خاص
شما ترس یا اضطراب شدیدی را در مورد یک شیء یا موقعیت خاص تجربه میکنید.
مواجهه با یک عامل محرک فوبیا باعث ترس، اضطراب یا هر دوی آنها میشود.
شما به طور فعال از عوامل محرک فوبیا اجتناب میکنید، یا وقتی با عواملی مواجه میشوید که نمیتوانید از آنها اجتناب کنید، ترس، اضطراب یا هر دوی آنها را تجربه میکنید.
ترس یا اضطرابی که تجربه میکنید بسیار شدیدتر از آن چیزی است که عامل محرک باید ایجاد کند.
شما از عوامل محرک ترس یا اضطراب دارید یا حداقل به مدت شش ماه برای اجتناب از آنها تلاش میکنید.
ترس، اضطراب یا اجتناب از عوامل محرک فوبیا بخشی از زندگی شما، از جمله کار، روابط اجتماعی و غیره را مختل میکند.
علائمی که تجربه میکنید با بیماری دیگری (مانند اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) یا اختلال هراس) بهتر توضیح داده نمیشود.
مدیریت و درمان
فوبیاها چگونه درمان میشوند و آیا میتوان آنها را درمان کرد؟
درمان فوبیا میتواند شامل رواندرمانی (اصطلاح رسمی آن “رواندرمانی” است)، دارودرمانی یا ترکیبی از این دو باشد. درمانها میتوانند به نوع فوبیای شما، شدت علائم و عوامل مرتبط با سبک زندگی، روال و ترجیحات شما بستگی داشته باشند. یک ارائهدهنده خدمات درمانی میتواند در مورد درمانهای احتمالی که میتوانند به شما کمک کنند و درمانهایی که توصیه میکنند، اطلاعات بیشتری به شما ارائه دهد.
رواندرمانی
یکی از راههای اصلی درمان فوبیا، کمک به شما در تنظیم تفکر و رفتارهایتان پیرامون ترستان است. رواندرمانی (رواندرمانی) یکی از مفیدترین راهها برای انجام این کار است. درمان شناختی رفتاری (CBT) نوع رایجی از درمان است که به این امر کمک میکند. با گذشت زمان، درمان میتواند به شما کمک کند تا بهتر با ترس و اضطرابی که تجربه میکنید کنار بیایید.
مواجهه درمانی
یکی دیگر از رویکردهای درمانی، مواجهه درمانی است. این رویکرد میتواند به دو روش اصلی انجام شود:
حساسیتزدایی سیستماتیک (مواجهه تدریجی). این روش شامل قرار دادن تدریجی شما در معرض بخشهایی از محرکها به آرامی است. با گذشت زمان، ارائهدهنده خدمات درمانی به شما کمک میکند تا بر بخشهایی از ترسهایتان از کمدردسرترین تا پردردسرترین آنها غلبه کنید. همچنین به شما کمک میکند تا تفکر و رفتارهای خود را برای مدیریت احساس ترس و اضطراب تمرین کنید.
غرقهسازی. این تکنیک شبیه حساسیتزدایی است، اما شامل قرار دادن شما در معرض خود محرکهای فوبیا میشود، نه به صورت تدریجی و در طول زمان. این به شما کمک میکند تا با محرکها سازگار شوید و اضطراب خود را کنترل کنید. اگرچه این تکنیک کمتر رایج است، اما گاهی اوقات میتواند به افراد مبتلا به فوبیا کمک کند (اما اکثر ارائه دهندگان خدمات درمانی توصیه میکنند که با احتیاط از آن استفاده کنید).
درمان مواجههای میتواند به دو صورت انجام شود:
درونتنی: از زبان لاتین گرفته شده و در این متن به معنای “در زندگی واقعی” است. قرار دادن خود در معرض ترس در زندگی واقعی یکی از راههایی است که میتوانید بر آن غلبه کنید.
ذهنی: در این روش، ارائهدهنده خدمات درمانی شما را وادار میکند تا ترس خود را تصور کنید و با فکر کردن به آن، به شما در پردازش و غلبه بر ترس کمک میکند. برای برخی از فوبیاها، این تنها راه استفاده از درمان مواجههای است، به خصوص فوبیاهایی که بودن در کنار آنها در زندگی واقعی خطرناک است.
چشمانداز / پیشآگهی
اگر فوبیا داشته باشم، چه انتظاری میتوانم داشته باشم؟
فوبیاها میتوانند تأثیر زیادی بر سلامت روان و رفاه شما داشته باشند، به خصوص اگر شامل چیزی باشند که اغلب با آن مواجه میشوید. حدود ۷۵٪ از افراد مبتلا به فوبیای خاص، بیش از یک نوع فوبیا نیز دارند که میتواند این وضعیت را بسیار مخرب کند.
با گذشت زمان، فوبیاهای درمان نشده میتوانند باعث شوند برخی از افراد زندگی خود را به شدت محدود کنند.
پیشگیری
آیا فوبیاها قابل پیشگیری هستند؟
فوبیاها به طور غیرقابل پیشبینی اتفاق میافتند و میتوانند از فردی به فرد دیگر بسیار متفاوت باشند. این تا حدودی به این دلیل است که ترس چیزی است که هر فرد به طور متفاوتی تجربه میکند. به همین دلیل، هیچ راهی برای جلوگیری از ایجاد فوبیا وجود ندارد. همچنین هیچ راه شناخته شدهای برای کاهش خطر ابتلا به آنها وجود ندارد.
زندگی با
اگر فوبیا دارم چگونه از خودم مراقبت کنم؟
مهمترین کارهایی که میتوانید در صورت داشتن فوبیا انجام دهید عبارتند از:
به دنبال کمک باشید. به محض اینکه متوجه علائم فوبیا شدید که زندگی شما را مختل میکند، باید درخواست کمک کنید. دریافت کمک زودتر میتواند تفاوت زیادی در بهبودی شما ایجاد کند.
از دستورالعملهای درمانی پیروی کنید. اگر ارائه دهنده خدمات درمانی شما دارو تجویز میکند یا ویزیتهای منظم سلامت روان را توصیه میکند، پیروی از آنها میتواند درمان شما را مؤثرتر کرده و سریعتر به شما کمک کند.
ارزش تغییرات سبک زندگی را دست کم نگیرید. فعال ماندن، داشتن رژیم غذایی سالم، خواب کافی، اجتناب از مصرف الکل و مواد مخدر غیر دارویی و مدیریت استرس و سلامت روان، همگی میتوانند در مدیریت یا غلبه بر فوبیا به شما کمک کنند.
سیدسبحان حسینی
کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی
روانشناس مرکز پرتو مهرامام رضا طوس (ع) شعبه شماره3
منابع
Cleveland Clinic’s health articles are based on evidence-backed information and review by medical professionals to ensure accuracy, reliability and up-to-date clinical standards.
بدون دیدگاه